Την 1η Δεκεμβρίου 2009, μετά την ξεκάθαρη επικράτηση του "ναι" στο δεύτερο ιρλανδικό δημοψήφισμα και την υπογραφή του Τσέχου Προέδρου V. Klaus, τέθηκε σε ισχύ η Συνθήκη της Λισαβόνας, κλείνοντας έτσι επιτυχώς την οδύσσεια της μεταρρύθμισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως, για το ευρύτερο κοινό δεν είναι ίσως ακόμη σαφές το τι θα προσφέρει η νέα αυτή Συνθήκη στην καθημερινή ζωή των πολιτών αλλά και στην οικοδόμηση ενός κοινού μέλλοντος.

Η νέα Συνθήκη προσφέρει καταρχάς το νέο θεσμικό όχημα που χρειαζόταν η "Ευρώπη των 27", αφού δεν θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί εύρυθμα και αποτελεσματικά με τα μέσα και τους μηχανισμούς της "Ευρώπης των 15". Διευρύνει τη χρήση της ειδικής πλειοψηφίας στις αποφάσεις που λαμβάνουν τα κράτη μέλη, περιορίζοντας την ομοφωνία σε ζητήματα που άπτονται της εθνικής κυριαρχίας, όπως η περαιτέρω διεύρυνση της Ένωσης. Επιτυγχάνει δηλαδή την ευκολότερη λήψη αποφάσεων και παράλληλα προστατεύει την εθνική κυριαρχία. Η Συνθήκη της Λισαβόνας παραχωρεί επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια σειρά νέων αποφασιστικών αρμοδιοτήτων που του εξασφαλίζουν ισοτιμία με το Συμβούλιο Υπουργών σε ότι αφορά την ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία. Σχεδόν το σύνολο του νομοθετικού έργου της Ένωσης, και ιδίως τομείς όπως η κοινή αγροτική πολιτική, η μετανάστευση και η υγεία, θα υιοθετείται πλέον με βάση τη διαδικασία της συναπόφασης μεταξύ των δύο οργάνων.

Η νέα Συνθήκη προβλέπει όμως και ενίσχυση του ρόλου των εθνικών κοινοβουλίων, τα οποία καλούνται να εκφράζουν την άποψή τους για τις νέες ευρωπαϊκές νομοθετικές προτάσεις, να συμμετέχουν στην αναθεώρηση των Συνθηκών και να συνεργάζονται με τα ευρωπαϊκά όργανα. Τα κοινοβούλια μάλιστα ανάγονται σε θεματοφύλακες της αρχής της επικουρικότητας, σύμφωνα με την οποία η Ένωση παρεμβαίνει μόνο εφόσον η δράση της κρίνεται αποτελεσματικότερη από την αντίστοιχη εθνική. Αυτές οι αλλαγές σημαίνουν ότι για την πλειοψηφία της νομοθετικής παραγωγής της Ένωσης, συνυπεύθυνοι είναι πλέον οι αιρετοί εκπρόσωποι, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, των ευρωπαίων πολιτών.

Η νέα Συνθήκη καθιερώνει ρητά την αρχή της συμμετοχικής δημοκρατίας, ενώ ταυτόχρονα δίνει τη δυνατότητα σ' ένα εκατομμύριο πολίτες από διάφορες χώρες να καλέσουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση για συγκεκριμένο θέμα στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της. Παράλληλα, ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης καθίσταται πλέον νομικά δεσμευτικός και συνεπώς τα δικαιώματα που αναγνωρίζει στους ευρωπαίους πολίτες θα προστατεύονται από τις χώρες και τους θεσμούς της Ένωσης.

Η νέα Συνθήκη επιτρέπει όμως στην Ευρώπη να ανταποκριθεί καλύτερα και στις σύγχρονες παγκόσμιες προκλήσεις. Εισάγει νέες διατάξεις για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας, την ενέργεια, τον τουρισμό, την καταπολέμηση της διασυνοριακής εγκληματικότητας και τη διαχείριση της μετανάστευσης, πολιτικές που ενδιαφέρουν άμεσα τους έλληνες πολίτες, οι οποίοι διαρκώς τα τελευταία χρόνια επιζητούσαν ευρωπαϊκή δράση για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, αλληλεγγύη στην διαχείριση της λαθρομετανάστευσης αλλά και προώθηση ενός ποιοτικού και αειφόρου τουρισμού.

Όμως και οι νέες θέσεις που εισάγει η Συνθήκη, του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Ύπατου Εκπροσώπου για την Εξωτερική Πολιτική, ανταποκρίνονται στα πάγια αιτήματα της ελληνικής κοινής γνώμης για μια πιο συνεκτική λειτουργία της Ένωσης στο εσωτερικό και μια πιο δυναμική εκπροσώπησή  της στο διεθνές στερέωμα, βασισμένη στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου. Το γεγονός ότι τα πρόσωπα που θα στελεχώσουν αυτές τις θέσεις υποβάλλονται στην έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως και εφεξής όλες οι διεθνείς συμφωνίες της Ε.Ε, αποτελεί μία ακόμη απόδειξη της ενίσχυσης της δημοκρατικής νομιμοποίησης αλλά και λογοδοσίας της Ένωσης προς τους πολίτες της.  

Η νέα Συνθήκη επιτρέπει λοιπόν να συνεχιστεί ο αγώνας για μια Ευρώπη πιο δυνατή στον παγκόσμιο στίβο, ικανή να υπερασπιστεί τα δικαιώματα των πολιτών της και να εισακουστεί η φωνή της σε όλα τα κρίσιμα θέματα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι η Ευρώπη απαιτεί συμβιβασμούς μεταξύ κρατών και εθνών με δικά τους έθιμα, ιστορία, παράδοση, κοινωνικούς και οικονομικούς θεσμούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς χώρους. Η Ευρώπη είναι έμπειρη από τέτοιες διαδικασίες και από σταθερά καθημερινά επιτεύγματα. Για να συνεχίσει να είναι ισχυρή, απαιτεί υπευθυνότητα, κοινή βούληση και αποφασιστικότητα από τους λαούς και τους ηγέτες της, ώστε να λειτουργήσουν αρμονικά και με γνώμονα το κοινό συμφέρον στο νέο πλαίσιο της Λισαβόνας.

Πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι η νέα Συνθήκη σηματοδοτεί μια αλλαγή υπέρ του κοινοβουλευτισμού και της δημοκρατίας, η οποία πρέπει να προβληθεί κατάλληλα από τα ΜΜΕ. Ύψιστης σημασίας ζήτημα θα αναδειχθεί η ενημέρωση και συμμετοχή των ίδιων των πολιτών στο νέο πολιτικό σκηνικό που διαγράφεται. Το καταγεγραμμένο χάσμα μεταξύ πολιτών και Ένωσης, που επιβεβαίωσε η αποχή στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, μπορεί και πρέπει να γεφυρωθεί, αξιοποιώντας τους θεσμούς διαφάνειας και συμμετοχικής δημοκρατίας που καθιερώνει η νέα Συνθήκη, και κυρίως την αναβάθμιση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Όσο περισσότερο οι πολίτες αντιλαμβάνονται τη δύναμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενδιαφέρονται για το έργο του, αξιοποιούν τις δυνατότητες συμμετοχής στις πολιτικές διαδικασίες του και συμμετέχουν στις ευρωεκλογές, τόσο περισσότερο η Ευρώπη θα γίνεται "Ευρώπη των πολιτών".

<< Προηγούμενο

Επόμενο >>