Οι κυοφορούμενες εξελίξεις στη Λιβύη, οι ανατροπές στις μεσογειακές χώρες-εταίρους της Ε.Ε. και γείτονες της Ελλάδας διαμορφώνουν νέο πολιτικό και οικονομικό τοπίο στη Μεσόγειο που αφορά ιδιαίτερα στην Ευρώπη και στη χώρα μας φυσικά. Πρέπει λοιπόν να ενεργοποιηθούμε σχετικά με τις νέες προκλήσεις για να μεγιστοποιήσουμε την παρουσία και τις δυνατότητες της χώρας μας στο νέο αυτό πλαίσιο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει την ενδυνάμωση της ευρωμεσογειακής της πολιτικής με στόχο να υποστηρίξει την πορεία των μεσογειακών λαών προς τη δημοκρατία και να ενισχύσει την ευρωμεσογειακή συνεργασία. Οι εταιρικές σχέσεις της Ε.Ε. με τις χώρες της απέναντι όχθης της Μεσογείου θεσμοθετήθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας της Βαρκελώνης από το 1995 και ενισχύθηκαν το 2008 με τη δημιουργία της Ένωσης για τη Μεσόγειο. Από το 1995 έως το 2007, η Ε.Ε. έχει διαθέσει σε εθνικό επίπεδο για την ανάπτυξη των χωρών-εταίρων και την ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας περίπου 9 δις ευρώ από τα προγράμματα MEDA ενώ στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Γειτονίας της Ε.Ε. που ξεκίνησε το 2004 συμπληρωματικά με τη Διαδικασία της Βαρκελώνης, έχουν υπογραφεί διμερείς συμφωνίες και προγράμματα δράσεων με κάθε χώρα-εταίρο ξεχωριστά. Παράλληλα, οι χώρες-εταίροι χρηματοδοτούνταν και με κονδύλια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ύψους περίπου 2 δις ευρώ ετησίως για τη διεξαγωγή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην αγορά, την επιχειρηματικότητα, τον τραπεζικό τομέα και για επενδύσεις σε έργα υποδομών.
Μέσα στο πλαίσιο της Ένωσης για τη Μεσόγειο, από το 2008 προωθούνται και υλοποιούνται πολυάριθμα προγράμματα στην περιοχή, στο πλαίσιο των έξι τομέων προτεραιότητας της Ένωσης, όπως η απορρύπανση της Μεσογείου, η δημιουργία χερσαίων και θαλασσίων διαδρόμων και η ασφάλεια στη ναυσιπλοΐα, η πολιτική προστασία από φυσικές και άλλες καταστροφές, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ανώτατη εκπαίδευση και η έρευνα και η επιχειρηματική ανάπτυξη. Για την υλοποίηση των στόχων, εφαρμόζονται αντίστοιχα προγράμματα όπως πχ. η Στρατηγική για το Νερό στη Μεσόγειο, το Σχέδιο για την Αξιοποίηση της Ηλιακής Ενέργειας στη Μεσόγειο, το Ευρω-Μεσογειακό Πανεπιστήμιο με έδρα στη Σλοβενία και με στόχο τη δημιουργία κοινού χώρου ανώτατης εκπαίδευσης, καινοτομίας και έρευνας για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού και της ανταγωνιστικότητας της περιοχής στο χάρτη αλλά και η Μεσογειακή Πρωτοβουλία Επιχειρηματικής Ανάπτυξης.
Για τις δράσεις αυτές έχουν ήδη προβλεφθεί σημαντικές χρηματοδοτήσεις από πολλές πηγές (το Ευρωπαϊκό Μέσο Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης-ENPI, το νέο Ταμείο Υποδομών Infra Med Infrastructure Fund, την Παγκόσμια Τράπεζα, το Μηχανισμό Ευρω-Μεσογειακών Επενδύσεων και Εταιρικής Σχέσης-FEMIP κ.α.) συνολικού ύψους περίπου 14 δις ευρώ. Επιπλέον, υπό επεξεργασία βρίσκονται προτάσεις για αυξήσεις στις χρηματοδοτήσεις και τα δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το FEMIP ύψους πάνω από 1 δις ευρώ, για επίσπευση και ολοκλήρωση διμερών διαπραγματεύσεων για αγροτικά προϊόντα και προϊόντα αλιείας, για την απελευθέρωση των υπηρεσιών, για τη δημιουργία Ενεργειακής Κοινότητας ΕΕ-Νότιας Μεσογείου, για σύμπραξη με στόχο την παραγωγή και διαχείριση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ενεργειακή ασφάλεια. Ιδιαίτερος στόχος είναι και η Μεσογειακή Στρατηγική για τη Ναυτιλία. Ταυτόχρονα προτείνεται και η περαιτέρω ενίσχυση των μεσογειακών εταίρων με 25 εκατομμύρια ευρώ από τα Ευρωπαϊκά Ταμεία Εξωτερικών Συνόρων και Προσφύγων για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας.
Σίγουρα τα δημοσιονομικά και οικονομικά προβλήματα στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. και το χαμηλό επίπεδο του κοινοτικού προϋπολογισμού δεν επιτρέπουν στην Ένωση να εφαρμόσει μία γενναιόδωρη μεσογειακή πολιτική αντίστοιχη των προκλήσεων στη Μεσόγειο και των επειγουσών αναγκών των αραβικών χωρών. Σίγουρα όμως, παράλληλα με τη δική της οικονομική συμμετοχή, η Ε.Ε. πρέπει να συμβάλλει ώστε να κινητοποιηθεί η διεθνής κοινότητα και να συντονισθούν η διεθνής βοήθεια και τα διεθνή επενδυτικά σχέδια, όπως αυτά των αραβικών χωρών του Κόλπου και της Κίνας, για ένα σχέδιο Μάρσαλ στη Μεσόγειο για να φέρει ανάπτυξη, θέσεις εργασίας και προοπτικές στις χώρες-εταίρους και να δώσει προστιθέμενη αξία σε πολλά ευρωπαϊκά αναπτυξιακά σχέδια.
Η χώρα μας κατέχει μία γεωστρατηγική θέση-κλειδί στη Μεσόγειο και βρίσκεται στην καρδιά όλων των προκλήσεων της περιοχής για ειρήνη, ασφάλεια κι ευημερία, έχοντας 16.000 χλμ. ακτογραμμής και διαθέτοντας στόλο που αντιστοιχεί στο ήμισυ του ευρωπαϊκού. Διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις με όλες ανεξαιρέτως τις χώρες της Μεσογείου και έχει συμφέρον από την ανάπτυξη της ευρωμεσογειακής συνεργασίας και της ενεργούς συμμετοχής της. Παρόλ'αυτά, δεν είχε ποτέ ένα όραμα και σχέδιο μεσογειακής πολιτικής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού ότι δεν έχει ακόμα ορίσει εκπρόσωπο στη θέση του Αναπληρωτή Γενικού Γραμματέα για την Ενέργεια, θέση που έχει κατοχυρώσει η χώρα κατά την προηγούμενη κυβέρνηση στη νεοσύστατη Γενική Γραμματεία της Ένωσης για τη Μεσόγειο. Αξίζει να τονίσουμε ότι οι προβλεπόμενες επενδύσεις έως το 2013 για την ενέργεια ανέρχονται σε 1,25 δις ευρώ.
Η χώρα μας λοιπόν πρέπει να προετοιμαστεί για να αξιοποιήσει όλες τις νέες ευκαιρίες για να αυξήσει το πολιτικό της βάρος και να ανοίξει νέους δρόμους γεωστρατηγικών συμμαχιών, επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, πολιτισμικών δραστηριοτήτων, προστασίας, προώθησης και αξιοποίησης όλων των ευκαιριών και των συμφερόντων της. Σήμερα το έχει ανάγκη περισσότερο από ποτέ.